Besin yetersizliklerini önlemek, çeşitli hastalıkların tedavi sürecini desteklemek veya daha sağlıklı bir bedene sahip olabilmek için gıda takviyesi kullanımı her geçen gün artmaya başlamıştır. Çeşitli firmalar, laboratuvar ortamında üretilen veya bitkisel preparatlardan hazırlanan ekstraktları çeşitli formülasyonlara dönüştürerek, ortaya vücuda çeşitli faydalar sağlayabilecek takviyeler çıkarır. Kapsül, tablet, şurup, toz veya damla formu olmak üzere çeşitli takviye edici gıda çeşitleri bulunur. Tercih edilecek olan ürüne ve kullanım miktarına göre sağlanabilecek faydalar ise değişkenlik gösterir.
Gıda Takviyesi Nedir?
Gıda takviyeleri besin ve fizyolojik etkiye sahip bileşikler içeren, belirli dozlarla formüle edilen ürünlerdir. Tercih edilecek olan ürüne göre bir gıda takviyesi içerisinde; vitamin, mineral, aminoasit, lif, farklı bitkisel ekstraktlar veya yağ asitleri bulunabilir. Üretici firmalar, örneğin enerji seviyelerini desteklemek üzere geliştirdiği bir üründe, faydaları bilimsel çalışmalarla kanıtlanmış farklı vitamin mineralleri ve bitkisel ekstraktları bir araya getirebilir. Takviyeler farklı faydalar sağlamaları üzerine çeşitlendirilebilir. Kapsül veya tablet formu sıkça karşılaşılan çeşitlerdir ve genel sağlıklı durumu elverişli olan kişiler bu tür ürünleri kullanarak bu faydalardan yararlanabilir.
Gıda takviyesi üretimi sırasında çeşitli standardizasyonlara uyulmalıdır. Gıda takviyelerinin onaylatılıp piyasaya sürülebilmesi için içeriğinde etken bileşen bulunduğuna, genel sağlık kurallarına uygun üretildiği ve maksimum sınırları aşmayacak şekilde üretildiğine dikkat eden komisyonlar bulunur. Avrupa Komisyonu, gıda takviyelerinin içerisinde bulunan ekstraktlara yönelik belirli kurallar belirlemiştir ve gıda takviyesi üreticileri bu kuralları baz alarak ürünler geliştirir.
Takviye Edici Gıda Ne İşe Yarar?
Uzmanlar sağlıklı bir beden için ihtiyaç duyulan besinlerin gıdalardan alınması gerektiğini vurgular. Günlük beslenmesinde; meyve sebze çeşitliliğine, sağlıklı yağlara, yeterli miktarda proteine ve tam tahıllara yer veren bir kişi birçok ihtiyacını besin yoluyla karşılayabilir. Ancak çeşitli hastalıklar, beslenme alışkanlıkları veya farklı özel durumlar günlük besin ihtiyaçlarının gıda yoluyla yeteri kadar karşılanmasını önleyebilir. Ayrıca herhangi bir sağlık durumunu daha iyi hale getirmek için etkinliği kanıtlanmış bitkisel ekstraktlardan destek almak istenebilir. Bu tür durumlarda ise gıda takviyeleri gündeme gelir.
Tercih edilecek olan gıda takviyeleri vücutta farklı yararlar sağlayabilir. Genelleme yapılması halinde takviyelerin sağlayabileceği katkılar şu şekildedir;
- Günlük ihtiyaç duyulan vitamin ve mineral alımını karşılanmasını desteklerler.
- Herhangi bir vitamin veya mineral eksikliği nedeniyle gelişen sağlık problemlerinin gelişim riskini azaltabilirler.
- Antioksidan alımını destekleyerek bağışıklık sisteminin güçlenmesine katkıda bulunabilirler.
- Enerji düzeyini artırabilir, çalışma ve egzersiz performansını geliştirebilirler.
- Anti inflamatuar etki gösteren içeriklere sahip olması halinde vücuttaki iltihaplanma düzeyini azaltabilir veya iltihaplanmayı önleyebilirler.
- Yaşlılık, hamilelik veya emzirme dönemi gibi özel dönemlerde artan vitamin ve mineral ihtiyaçlarının karşılanmasını destekleyebilirler.
- Vücudun iyi halini destekleyebilir, geliştirebilirler.
Hangi Durumlarda Gıda Takviyesi Kullanılmalıdır?
Çeşitli sağlık durumlarında, günlük yaşam kalitesini veya hastalık tedavisini desteklemek doğrultusunda gıda takviyelerinden destek alınabilir. Bu noktada kullanılacak ürün farklılık gösterir. Aşağıda sıralanacak olan durumlarda kişiler sağlık uzmanları tarafından gıda takviyesi kullanımına yönlendirilebilir:
- Günlük enerji düzeyini artırmak isteyen kişiler,
- Bağışıklık sistemini güçlendirmek isteyenler,
- Çeşitli hastalıklar nedeniyle gelişebilecek kronik yorgunluk eklem ağrısı gibi şikayetlerin şiddetini azaltmak isteyenler,
- Yaşlanmaya karşı önlem almak isteyenler,
- Metabolik sendrom gibi hastalıklar nedeniyle gelişebilecek olan komplikasyon riskini azaltmak isteyenler,
- Vitamin veya mineral eksikliği tespit edilen kişiler.
Gıda takviyeleri vücutta çeşitli fizyolojik reaksiyonlara dahil olarak çeşitli farklılıklar yaratabilir. Bu nedenle dikkatli kullanılmaları ve önerilen miktarlarda alınmaları son derece önemlidir. Gıda takviyesine başlamadan önce bir sağlık uzmanından görüş alınması önerilir. Özellikle düzenli ilaç kullanan kişiler veya kanser, kalp damar hastalığı olan kişiler sağlık uzmanlarına danışmadan herhangi bir takviye kullanımına başlamamalıdır. Hamileler, emziren kadınlar ve çocuklar için de takviye kullanımı uzman kontrolünde gerçekleştirilmelidir.
https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/food-supplements
https://www.eufic.org/en/healthy-living/article/food-supplements-who-needs-them-and-when