Demir eksikliği, yaygın görülen ancak tedavi edilmemesi halinde anemi gibi ciddi sağlık problemlerine yol açabilen bir besin yetersizliğidir. Demir, hücrelere oksijen taşınmasından sorumlu kırmızı kan hücresi üretimde kullanılan önemli bir mineraldir. Eksikliği görülmesi halinde konsantrasyon sorunları, yorgunluk ve anemi gibi rahatsızlıkları açığa çıkabilir. Demir eksikliği gelişme nedenine göre tedavi farklılaşabilir. Ancak beslenme değişiklikleri yapılması, takviye kullanımı ve ana sağlık probleminin tedavi edilmesi gibi yöntemlerle kontrol altına alınabilir.
Demir Eksikliği Nedir?
Demir eksikliği vücuttaki demir seviyeleri yetersiz olduğu noktada açığa çıkan bir sağlık problemidir. Bağışıklık sisteminin etkili bir şekilde çalışabilmesi, kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi zihinsel işlemlerin gerçekleştirilmesi ve kas faaliyetlerinin devam edebilmesi için demir elzem bir mineraldir. Akciğerlerden vücuttaki tüm hücrelere oksijen taşınması gibi önemli bir rol üstlenen demir, eksikliği gelişmesi halinde ise ciddi belirtilere sebep olabilir. İnsan vücudu demir üretemediği için dışarıdan alması gerekir. Yetersiz demir alımı eksiklik gelişiminde yaygın görülen bir etkendir. Ancak bazı durumlar günlük demir ihtiyacını artırabilir veya alınan demirin yeteri kadar emilememesine neden olarak demir eksikliği geliştirebilir. Genelde tespit edildiği noktada tedavi edilmesi anemi bir diğer adıyla kansızlık gibi ciddi rahatsızlıkların gelişimini önleme açısından önemlidir.
Demir Eksikliği Neden Olur?
Demir eksikliği gelişiminde farklı etkenler rol alabilir. Beslenme şekli, vücutta demir emilimini engelleyebilecek bir sağlık problemi bulunması veya yakın süre içerisinde yoğun kan kaybı gelişmesi eksiklikle sonuçlanabilir. Bu durumlar daha detaylı aşağıdaki gibi açıklanabilir;
Yetersiz demir alımı: Demir genellikle hayvansal kaynaklı gıdalarda bulunan, yeşil yapraklı sebzelerde de belirli miktarda vücuda alınabilen bir mineraldir. Ancak demir içeren gıdaların yeterli miktarda tüketilmemesi veya vücuttaki demir ihtiyacını arttıran durumlar yaşanması alınan demirin yetersiz kalmasıyla sonuçlanabilir. Çocukluk dönemi ve ergenlik döneminde demir mineraline duyulan ihtiyaç artabilir. Buna ek olarak hamilelik ve emzirme dönemlerinde, adet gören kadınlarda da demir ihtiyacı daha fazladır ve artan ihtiyacı besinlerle karşılamak zorlayıcı olabilir. Vegan veya vejetaryen gibi bitkisel bazlı bir besin planı uygulanması da demir alımını yetersiz kılabilir.
Demir emilimi problemleri: Sağlıklı bir beslenme planına uyan ve protein kaynaklarına günlük hayatında yer veren kişilerde de demir eksikliğiyle karşılaşılabilir. Bunun temelinde ise sindirim problemleri yer alabilir. Çölyak hastalığı veya inflamatuar bağırsak hastalığı gibi bağırsak geçirgenliğini etkileyebilecek olan hastalıklar alınan demirin yeteri kadar emilmesini önleyebilir. Gastrik bypass gibi ameliyatlar da sindirim oranını azaltabilir.
Yoğun kan kaybı: Ağır adet dönemleri, geçirilen ameliyatlar, bir kaza atlatılması, çok sık kan bağışında bulunmak, inflamatuar bağırsak hastalıkları, bağırsak polipleri, kanser veya çeşitli ilaçların kullanımı vücuttaki kanama miktarını arttırabilir. Kanama sırasında demir de kaybedileceğinden ve ardından demire duyulan ihtiyaç arttığından, vücuttaki demir seviyelerinde düşüş görülebilir.
Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Demir eksikliği belirtileri günlük hayatı ciddi oranda etkileyebilir. Eksikliğin uzun süreli olması halinde belirtilerin şiddeti artabilir. Demir eksikliği belirtileri şu şekildedir;
- Sürekli yorgun hissetmek,
- Baş dönmesi,
- Nefes darlığı,
- Konsantrasyon problemleri,
- Hafıza problemleri,
- İş ve okul performansında düşüş,
- Cinsel istekte azalma,
- Özellikle çocuklarda davranış problemleri.
Demir eksikliği nedeniyle yaşanılan semptomlar farklı hastalıkların belirtileriyle de karıştırılabilir. Bahsedilen belirtilerden bir veya birkaç tanesinin gözlemlenmesi halinde bir sağlık uzmanına danışılmalıdır. Demir eksikliğinin erken teşhis edilmesi özellikle de anemi gibi bir sağlık probleminin gelişmesini önlemek adına önemlidir.
Demir Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?
Demir eksikliği nedeniyle gelişen belirtilerin fark edilmesi ve sağlık kuruluşuna başvurulması halinde doktorunuz semptomları değerlendirme altına alır. Bu noktada anemnez alınması ardından kan testi yapılarak kanda bulunan demir seviyeleri kontrol edilebilir. Semptomların fark edilmemesi halinde ise farklı bir hastalığın taraması sırasında demir eksikliği belirlenebilir. Eksikliğin neden kaynaklı geliştiğini anlamak üzere ise farklı kan tahlillerine veya görüntüleme tekniklerine başvurulabilir.
Demir incelemelerinde farklı bileşenler değerlendirme altına alınır. Bu noktada ilk olarak ferritin değeri incelenir. Demiri depolayan bir protein olarak bilinen ferritin, seviyelerin düşmesi halinde ilk belirti gösteren parametredir. Ferritin değerlerinin en az 40- 45 ng/mL olması gerekir. Serum demir seviyeleri ise kandaki demir miktarını gösterir. 60- 179 ug/dL ideal aralık kabul edilir. Ayrıca demir satürasyonu ve toplam demir bağlama kapasitesine de bakılabilir. Yapılan tüm incelemeler sonucunda hekim eksikliğin ciddiyetini belirleyebilir.
Demir Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?
Demir eksikliği erken teşhis edilmesi halinde yapılacak olan yaşamsal değişiklikler ve kullanılacak olan takviyelerle kontrol altına alınabilen bir durumdur. Anemi gelişen vakalarda ise kan nakli gibi daha farklı tedavi yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir.
Demir eksikliği tedavisinde ilk olarak günlük beslenmeye demir içeren kaynakların eklenmesi önerilir. Bu noktada demir içeren kaynaklarla beraber C vitamini alımı da önerilir. C vitamini demirin biyoyararlanımını arttırabilir.
Doktorunuz demir takviyesi kullanmanızı isteyecektir. Demir tabletlerinden veya sıvı takviyelerden destek alınabilir. Ne kadar süre ve ne kadar dozda kullanılması gerektiğine yine doktorunuz karar verecektir. Bu noktada önerilen dozun üzerine çıkılmamasına dikkat edilmelidir. Aksi takdirde fazla demir toksik etki yaratabilir ve istenmeyen durumlar gelişebilir.
Farklı bir sağlık sorunu nedeniyle demir eksikliği geliştiği durumlarda ise multidisipliner bir çalışma gerekli olabilir. Örneğin çölyak hastalığına sahip kişilerde bu hastalığa yönelik de tedavi planlaması yapılarak demirin biyoyararlanımının arttırılması hedeflenebilir.
Demir Eksikliğine Ne İyi Gelir?
Demir eksikliğini önlemek veya tedavi sürecini desteklemek için atılabilecek bazı adımlar bulunur. Beslenmenin düzenlenmesi ve takviyelerin düzenli olarak kullanılmasının haricinde bazı yiyeceklerin tüketimine dikkat edilmesi gerekebilir. Örneğin; çay, kahve ve şarap gibi içecekler demir emilimini sınırlayarak tedavinin etkinliğini azaltabilir. Bunlara ek olarak demir alımı veya demir kaynaklı bir besinin tüketilmesi halinde aynı öğün içerisinde kalsiyumlu ve lif içeren farklı gıdalara yer verilmemesi önemlidir. Kalsiyum ve lifler demir emilimini azaltabilir. Bu nedenle takviye kullanımından birkaç saat sonra bu tarz gıdalar tüketilebilir.
Demir eksikliği gelişimini önlemek için günlük alınan miktara dikkat edilebilir. Bu noktada yine besin kaynaklarına beslenmede yer verildiği gibi multivitamin gibi takviyeler içerisinde bulunan demirle de destek sağlanabilir. Yossun Multivitamin içerisinde yer alan demir sayesinde günlük demir alımı desteklenebilir, eksiklik tedavisine ise katkı sağlanabilir. Ancak başlamadan önce bir sağlık uzmanına danışılması gerektiği ihmal edilmemelidir.