Gıdalarda ve insan vücudunda antioksidan özelliğe sahip çok sayıda bileşikler bulunur. Polifenoller, flavonoidler bunlara örnek olurken bu bileşik gruplarından biri ise karotenoidlerdir. Lutein bitkilere sarı rengini veren karotenoid türlerinden biridir. Güçlü antioksidan özelliği sayesinde başta göz sağlığı olmak üzere vücudun çeşitli sistemlerinde önemli roller üstlenir. Besin yoluyla vücuda alınabildiği gibi luteinle zenginleştirilmiş gıda takviyeleri aracılığıyla da alınabilir.
Lutein Nedir?
Lutein bitkilere sarı ve kırmızı renk verebilen bir karotenoid bileşiğidir. İnsan vücudunda göz ve beyin dokularında luteine rastlanır. Göz sağlığı, bilişsel işlevler ve dolaylı olarak kalp damar sağlığını iyileştirebilecek özellikleriyle bilinir. Sebze ve meyvelerde yaygın olarak bulunsa da luteinin antioksidan özelliklerinden faydalanmak istendiğinde takviye kullanımı önerilebilir.
Günlük lutein alımını karşılayabilmek adına günde 5 porsiyon meyve sebze tüketilmesi önerilir. Gıda yoluyla alımının sınırlı kaldığı durumlarda ise lutein içeriği zenginleştirilmiş Yossun Multivitamin gibi takviyelere başvurulabilir.
Lutein Faydaları Nelerdir?
Lutein güçlü bir antioksidan olması sayesinde vücuda belirli katkılarda bulunur. Lutein faydaları şu şekilde açıklanabilir:
- Göz sağlığı üzerindeki etkileri: Lutein içeren gıdalarda genellikle zeaksantin bileşiği de bulunur. Bu ikili bir arada çalışarak göz sağlığı için zararlı etkiler yaratan mavi ışığı engelleyebilir ve yaşlanmayla beraber açığa çıkan makula dejenerasyonu gibi hastalıkları önleyebilir. Makula dejenerasyonu haricinde diyabet nedeniyle gelişebilen retinopati, üveit ve retina dekolmanı gibi hastalıkların semptomlarını yönetmeye de destek sağlayabilir.
- Bilişsel işlev üzerindeki etkileri: Beyinde bulunan antioksidan bileşiklerinden biri karotenoidlerdir ve lutein burada baskın bulunan karotenoid grubudur. Yapılan çalışmalar luteinin özellikle takviye olarak kullanılması halinde bilişsel işlevini iyileştirdiğini gösterir. Düzenli takviye kullanan kişilerde öğrenme, düşünme ve hatırlama kabiliyeti artabilir.
- Kalp sağlığı üzerindeki etkileri: LDL kolesterol halk arasında kötü huylu kolesterol olarak da bilinir ve atardamarlarda plak oluşmasına neden olabilir. Lutein, HDL yani iyi huylu kolesterolün artmasını sağlayarak, plak oluşum riskinin azalmasında ve bu sayede ateroskleroz gibi kardiyovasküler hastalıkların gelişimini önlemede etkili olabilir.
- Cilt sağlığı üzerindeki etkileri: Lutein gözlerde yarattığı koruma etkisini benzer bir şekilde cilt üzerinde de uygular. Mavi ışık cildin daha hızlı bir şekilde yaşlanmasına neden olabilir. Lutein mavi ışınlara karşı cildi koruyarak yaşlanma belirtilerinin azalmasını ve yavaşlamasını sağlayabilir. Buna ek olarak cildin nem dengesini koruyarak cilt elastikiyetini ve bütünlüğünü destekleyebilir.
- Kanser gelişimindeki etkileri: Lutein diğer karotenoidler gibi kanser prognozunda iyileşme yaratabilir. Yapılan çalışmalar lutein alımıyla pankreas kanser riskinde azalma olabileceğini gösterir. Buna ek olarak meme kanseri ve baş, boyun bölgesini etkileyen kanser türlerine karşı da koruma sağlayabilir. Ancak kanserle ilişkisine yönelik daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır.
Hangi Besinlerde Lutein Bulunur?
Lutein kaynakları genellikle meyve ve sebzelerden oluşur. Günlük taze sebze meyve tüketimiyle ihtiyaç duyulan lutein antioksidanları vücuda alınabilir. Yapılan çalışmalar genellikle luteini ve zeaksantini birlikte değerlendirirken bu bahsedilecek olan besinler her 2 bileşiği de içermesiyle ön plana çıkar:
- Brokoli,
- Bezelye,
- Ispanak ve lahana gibi koyu yapraklı yeşil sebzeler,
- Maydanoz,
- Kabak,
- Kırmızı biber,
- Mısır,
- Buğday,
- Kivi,
- Kavun,
- Kırmızı üzüm,
- Portakal,
- Yumurta sarısı.
Besin yoluyla lutein almak isteyen kişilere tüketecekleri kaynakları yağ içeren yiyeceklerle birlikte tüketmeleri önerilir. Lutein yağda çözülebilen bir yapıya sahip olduğundan bu tür gıdalarla birlikte tüketildiğinde vücut tarafından emilimi daha fazla olabilir.
Vücuttaki antioksidan miktarının artırmak, göz, beyin ve cilt sağlığını desteklemek isteyen kişiler takviyelerden de yararlanabilir. Yapılan çalışmalarda 10 ila 40 miligram arası günlük lutein alımında herhangi bir olumsuzlukla karşılaşılmamıştır.
A Vitamini ve Lutein Aynı Şey Midir?
A vitamini ve lutein göz sağlığı ve bağışıklık sistemi üzerinde etkileri olan kartoneid grubuna ait özellikler taşırlar. A vitamini retinol ve retinil esterlerinden oluşması halinde direkt olarak vücut tarafından kullanılabilirken, provitamin A karotenoidleri ise beta karoten, alfa karoten ve beta- kriptoksantin gibi bitki pigmentlerinden oluşur. Bu tarz kaynakların vücuda alınmasıyla çeşitli enzimatik reaksiyonlar gelişir ve beta karoten A vitaminine dönüştürülür. Lutein ise a vitaminine dönüştürülemeyen bir karotenoid türüdür. A vitaminine dönüşmese de göz ve beyin sağlığı üzerinde güçlü etkiler yaratabilir.
Bir multivitamin takviyesinde A vitamini ve luteini aynı anda görebilmek mümkündür. Bu sayede güçlü etkilerinden ortak bir şekilde yararlanılabilir.
https://health.clevelandclinic.org/lutein
https://www.healthline.com/nutrition/lutein#benefits
https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional