Antioksidanlar vücut tarafından üretilebilen ayrıca besin veya takviye yoluyla vücuda alınabilen, vücudun önemli koruyucularıdır. Metabolik süreçler sonucunda açığa çıkan serbest radikallerin oksidatif stres yaratmasını önlemede etkilidir. Bu sayede serbest radikaller nedeniyle gelişen hücre hasarını önleyebilirler. Çeşitli hastalıkların tedavisinde bağışıklık sistemini desteklemek ve vücuttaki kronik hasarı önlemek adına da tedavi destekleyici olarak kullanılabilir.
Meyve ve sebzeler, kuru baklagiller başta olmak üzere çeşitli besinlerde bulunan antioksidanlar, aynı zamanda bazı vitaminlerin de ortak özellikleridir. Vücudun antioksidan üretimini desteklemek ve günlük ihtiyaç duyulan kadar antioksidan alımı sağlamak, genel sağlık durumunu iyileştirmek ve korumak adına son derece önemlidir.
Antioksidan Nedir?
Antioksidanlar serbest radikalleri nötralize ederek oksidatif stres gelişimini önlemede etkili molekül yapılarıdır. Metabolik süreçler, çevresel faktörler veya hastalıklarla beraber vücuttaki serbest radikal miktarı artabilir. Beslenme alışkanlıkları, sigara ve alkol kullanımı gibi etkenler de yine serbest radikallerin artmasında etkilidir. Serbest radikaller, vücutta oksidatif stres olarak bilinen agresif bir oluşum yaratabilir ve bu durum hücre hasarına yol açabilir. Gelişen hücre hasarı ise kronik hastalıklara neden olarak yaşam kalitesini ciddi derecede azaltabilir.
Antioksidanlar vücut tarafından serbest radikallere karşı koruma sağlamak üzere üretilen moleküllerdir. Buna ek olarak meyve sebzelerde ve genellikle diğer bitki bazlı gıdalarda bulunabilir. Çeşitli vitaminler ve mineraller moleküler yapıları sayesinde vücutta antioksidan etki gösterebilir. Buna ek olarak gıda takviyesi alınarak da serbest radikallere karşı güçlü bir savunma oluşturulabilir.
Antioksidanlar vücuttaki oksidatif stresi azaltarak kalp hastalıklarını gidermede, kanser gelişimi riskini azaltmada, solunum yolu hastalıkları ve bağışıklık yetersizliği nedeniyle gelişebilecek hastalıkları önlemede etkilidir.
Antioksidan Ne İşe Yarar?
Antioksidanların en önemli özelliği serbest radikallere karşı savaşması ve hücreleri oksidatif strese karşı korumasıdır. Artan oksidatif stres DNA sentezi gibi fizyolojik faaliyetler başta olmak üzere vücuttaki organları ve çeşitli dokuları olumsuz etkileyebilir. Hücre ölümünün arttırması nedeniyle yaşlanma belirtileri ve yaşlanmayla beraber gelişebilecek olan hastalıkların görülme riskini arttırabilir. Bağışıklık sistemini olumsuz yönde etkileyerek, olumsuz dış etkenlere karşı vücudunda hassas bir hale gelmesine neden olabilir.
Geçirilen hastalıklar, gereğinden fazla magnezyum, demir ve çinko alımı, oksijen seviyelerindeki ani değişimler, yoğun ve uzun süreli egzersizler, sigara dumanı veya hava kirliliğine maruz kalma, yetersiz beslenme, alkol alımı gibi etkenler vücuttaki serbest radikal miktarını arttırabilir. İhtiyacın artması beraberinde antioksidan alımının da artırılması önemlidir. Özellikle C ve E vitaminleri antioksidan özellikleriyle ön plana çıkan önemli vitaminlerdir. Buna ek olarak karotenoidler, polifenolik asit gibi bileşikler de gıda yoluyla vücuda alınabilen antioksidatif etki gösteren yapılardır. Böylece hücre sağlığı korunabilir.
Antioksidan özelliği bakımından zengin gıdaların veya takviyeleri günlük hayata eklenmesi serbest radikallere karşı korunmada önemli bir yoldur.
Antioksidan Faydaları Nelerdir?
Antioksidanlar vücut için çeşitli faydalar sağlar. Çeşitli çalışmalarla etkinliği kanıtlanmış antioksidan faydaları şu şekildedir:
Oksidatif stres nedeniyle gelişen hücre hasarını azaltarak çeşitli kanserlerin gelişimini önleyebilir.
Makula dejenerasyonu başta ölmek üzere yaşa bağlı gelişebilecek olan göz hastalıklarına karşı koruma sağlayabilir.
Kalp ve damar sağlığını destekleyerek çeşitli kardiyovasküler hastalıkların gelişim riskini azaltabilir. Özellikle felç geçirme riskini azaltabileceğini gösteren çeşitli çalışmalar bulunur.
C ve E vitaminlerinden zengin beslenilmesi halinde cilt sağlığı iyileştirilebilir ve korunabilir. Yaşlanmayla beraber gelişen kırışıklıkların görünümünde azalma sağlanabilir. Güneşin zararlı ultraviyole (UV) ışınlarına karşı koruma sağlayarak, cilt hasarını önleyebilir.
Beyin, akciğer ve karaciğer gibi çok sayıda organı serbest radikallere karşı koruyabilir.
Antioksidan Türleri ve Kaynakları Nelerdir?
Antioksidanlar endojen ve eksojen olmak üzere 2 türe ayrılır. Endojen tür vücut tarafından üretilirken eksojen ise vücuda dışarıdan alınan antioksidanlardır. Eksojen türler kendi içlerinde farklı başlıklara ayrılır; antioksidanlar yağda veya suda çözünebilirler. Suda çözünenler, hücre içi ve hücre dışındaki sıvılarda etki gösterirken, yağda çözünenler hücre zarlarında etkilidir. Antioksidanlar arasında önemli türler şu şekildedir;
- C vitamini: Çeşitli besinlerde bulunan C vitamini önemli bir antioksidan kaynağıdır. Enerji üretimi, kolajen üretimi gibi çeşitli fonksiyonlarda görev alan C vitamini aynı zamanda antioksidan etki gösterir.
- E vitamini: Yağda çözünen bir vitamin olan E vitamini antioksidan özelliğiyle de bilinir. Hücre zarının oksidatif hasara karşı korunmasını destekler.
- Flavonoidler: Bitkisel kaynaklarda bulunan flavonoidler bitkilere kırmızı ve mavi rengini veren pigmentlerdir. Güçlü birer antioksidan kaynağı olmasıyla da bilinirler.
- Polifenoller: Antienflamatuar ve antioksidan etki göstererek, vücuttaki iltihaplanmayı ve oksidatif stresi azaltan kimyasal bileşiklerdir.
- Selenyum: Vücut tarafından üretilmeyen gıda yoluyla vücuda alınabilen bir mineral türüdür.
- Beta karoten: Bitkilere sarı ve turuncu rengi veren bir pigmenttir. Aynı zamanda güçlü bir antioksidandır.
Bahsedilen antioksidan türlerinin haricinde A vitamini, likopen, lutein, glutatyon, manganez ve zeaksantin de antioksidan etki gösteren bileşikler arasında yer alır. Bu türler genellikle taze meyve ve sebzelerde, kuru baklagillerde ve tahıllarda bulunabilir. Bazıları, hayvansal kaynaklar arasında yer alan; yumurta, sakatat, süt ürünleri ve balık gibi kaynaklarda da karşımıza çıkabilir.
Antioksidan İçeren Besinler Nelerdir?
Antioksidanlar çeşitli besin kaynakları aracılığıyla vücuda alınabilir. Özellikle taze meyve ve sebzeler başta olmak üzere çeşitli besinler antioksidan içeriğiyle zengindir. Antioksidan türleri ve bulunabildiği besinler aşağıdaki şekilde açıklanabilir:
- C vitamini: Turunçgiller, çilek, kivi, brokoli, biber başta olmak üzere çok sayıda meyve ve sebze,
- A vitamini: Süt ve süt ürünleri, karaciğer gibi sakatatlar, yumurta,
- E vitamini: Yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler, bitkisel yağlar,
- Betakaroten: Havuç, mango, ıspanak, pazı ve bezelye gibi parlak renkte meyve ve sebzeler,
- Likopen: Karpuz ve domates gibi pembe, kırmızı renkteki meyve ve sebzeler,
- Lutein: Ispanak ve lahana gibi yeşil yapraklı sebzeler, portakal, mısır,
- Selenyum: Mısır, buğday, pirinç ve tam tahıllar, baklagiller, yumurta ve fındık.
Antioksidan bakımından zengin besinler bu şekilde gruplandırılabilirken yapılan çalışmalarla antioksidan etki gösterdiği kanıtlanmış farklı besin kaynakları da bulunur. İçerisinde çok sayıda antioksidan türü barındıran besinler arasında; yaban mersini, brokoli, ıspanak, nar, bitter çikolata, yeşil çay, elma ve mercimek yer alır.
Antioksidan Eksikliği Nasıl Önlenir?
Antioksidanlar sağlığın korunabilmesi ve hücresel fonksiyonların devam edebilmesi için vücutta mutlaka bulunması gereken moleküllerdir. Vücut bazı antioksidan türlerini kendi üretebilir ancak çevresel faktörler ve hastalıklar nedeniyle artan ihtiyacın karşılanabilmesi için gıda yoluyla veya takviyelerle de antioksidan alımının desteklenmesi gerekir. Antioksidan eksikliği önlenebilmesi için antioksidandan zengin gıdaların günlük beslenmeye eklenmesi ve antioksidan özellik gösteren bileşiklerin veya vitaminlerin, takviye yoluyla vücuda alınması, eksikliğin önlenmesi için doğru adımlar olabilir.
Günlük antioksidan ihtiyacınızı karşılamak ve doğru kaynaklara ulaşmak için Yossun Multivitamin veya Yossun Ginkgo Biloba takviyelerinden destek alabilirsiniz. Antioksidandan zengin formülasyonları sayesinde antioksidan eksikliğini önleyebilirsiniz.
Ancak önerilen dozlarda antioksidan alımına dikkat edilmesi son derece önemlidir. Gereğinden fazla antioksidan alımı ilaçlarla etkileşime girebilme riskine sahiptir. Bu nedenle özellikle düzenli ilaç kullanan kişiler antioksidan takviyesi almadan önce doktorlarına danışmalıdır. Ürünler üzerinde yazılan önerilen miktara dikkat edilmeli, aşırı takviye alımından kaçınılmalıdır. Fazla antioksidan alımı kanser riskini artırabileceği gibi kardiyovasküler hastalık gelişim riskini de tetikleyebilir. İdeal miktarda alınması halinde ise bu hastalıkların gelişimini önleyebilir.
https://www.healthline.com/nutrition/antioxidants-explained#food-sources
https://www.medicalnewstoday.com/articles/301506#food-sources